Etiket

öğrenme stratejileri

Tarama

Daha önce öğrenme stratejileri üzerine yazdığımız yazının devamı olarak öğrenme stratejilerine devam ediyoruz. Önceki yazılarda, öğrenme stratejisinin ne demek olduğu ve öğrenmeyi öğrenme konusunda açıklayıcı bilgiler verilmişti. Daha sonra öğrenmeyi öğrenme stratejilerinden dikkat stratejileri anlatılmıştı. Bu yazıda tekrar stratejileri ve anlamlandırmayı artıran stratejinin bir bölümü ele alınarak bilgiler verilmeye çalışılacaktır. Konu yine öğrenmeyi öğrenme kavramı içinde değerlendirilecektir. Diğer stratejiler ilerleyen sayılarda anlatılacaktır.

2. Tekrar Stratejileri

Kısa süreli belleğin aldığı bilgi miktarı ve bilginin burada kalış süresi bakımından bazı sınırlılıkları bulunmaktadır. Bu sınırlılıkları en aza indirmek için zihinsel tekrar ve gruplama stratejileri kullanılmaktadır.

Sürekli ve amaçlı olarak yapılan günlük tekrarlar hatırlamayı üst düzeye çıkaran çalışma ve öğrenme sisteminin kalbidir. Duyu organlarının tamamının tekrarlara katılması hatırlamayı üst düzeye çıkarır. Tekrar sorası öğrencinin kendisini ödüllendirmesi de öğrencinin güdülenmesi açısından önemlidir (Kutlu & Bozkurt, 2003). Ancak tekrar yaparak ders çalışmak, bilgilerin sınavda kullanılmak üzere saklanması demek değildir. Tekrar yapmak öğrenmenin en çok gerçekleştiği durumlardan biri olması nedeniyle aynı zamanda öğrenme için önemli bir öğrenme kazanım sağlamaktadır (Hamilton, 2003).

Zihinsel tekrar stratejileri, örneğin bir dizi ülkenin başkentini tekrar etme ya da kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etme vb. stratejilerdir. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi, daha sonra uzun süreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılmaktadır. Bilgiyi bellekte tutmak için tekrar etme stratejilerini çocukların, çok küçük yaşlarda da kullanabildikleri gözlenmiştir. Ancak bazen çocuklara, uygun bir durumda bu stratejileri kullanmaları için hatırlatma yapmak gerekebilmektedir. Ancak bilgiyi olduğu gibi sadece tekrar tekrar okumak ya da söylemek bilgiyi kısa süreli bellekte bir müddet canlı tutmakla birlikte, anlamlandırılıp uzun süreli belleğe gönderilmediği takdirde geri getirilmesi zor olmaktadır. Gruplama stratejileri de kısa süreli bellekteki kapasite sınırlılığını azaltıcı, daha çok bilgiyi kısa süreli bellekte tutmayı sağlayıcı stratejilerdir. Örneğin; hayvanların bir listesini öğrenmeye çalışan bir öğrenci bu hayvanları gruplara ayırarak daha kolay öğrenebilir. Burada bilgiyi organize etme vardır. Daha karmaşık öğrenme hedeflerine ulaşmak için, kavramlar ve diğer bilgileri şöyle gruplayabilir; grafik çizebilir, bilginin ana hatlarını (ana başlık ve alt başlıkları) belirleyebilir. Öğrenciler, anahtar sözcük ya da anahtar ifadeleri kullanarak öncelikle metindeki ana fikri belirleyebilir ve daha sonra da ana fikri destekleyen yan fikirleri ve ayrıntıları tanımlayabilirler. Belirlenen bu başlık ve alt başlıklar, kitaptan öğrenirken bilgiyi gruplamada öğrencilere yardım etmektedir (Senemoğlu , 2002).

3. Anlamlandırmayı Artıran Stratejiler

Anlamlandırmayı artıran stratejiler bilginin aynen uzun süreli belleğe geçişinden çok, anlamlı bir bütün olarak yerleşmesini sağlamaktadırlar. Yeni gelen bilgiye anlam verilebilmesi için bireyin konu ile ilgili ön bilgileri olmalı ve yeni bilgiyi var olan bilgilerle ilişkilendirebilmelidir. Karmaşık amaçlarının gerçekleşmesinde kendi kendine öğrenenler, açıklama ve soru sorma, yaratıcı sözel ya da görsel imgelerle bilinenlerden yeni bilgi için benzetimler oluşturma gibi taktikleri kullanabilmektedirler. Bireyin kendine ya da başkalarına soru sorarak düşünme stratejisi kullanması, etkili bir kodlama tekniğidir. Soru sorma okunan materyalin anlaşılmasına yardım etmektedir (Ulusoy, Güngör, Akyol, Subaşı, Üniver, & Koç, 2003) .

Anlamlandırma stratejisinin bilişsel amacı; öğrenilen bilginin mevcut halinin önceki bilgiyle bütünleştirme yoluyla değiştirilerek öğrenen kişinin bilgiyi kendisine mal etmesini sağlama, yeni bilgiyi kodlayarak ilişkili bilgi bütününün içinde örgütleme, bilginin daha derinlemesine incelenmesini ve yorumlanmasını sağlama ve imgeler ve hatırlatıcılar yoluyla bilginin geri getirilmesini kolaylaştırmadır (Öztürk, 1995).

Anlama becerisinin geliştirilmesi açısından ilk okumada kitap ya da yazıdaki ana ve yan düşünceleri tespit etmek gerekir. Bu sırada not çıkarma ve satırların altını çizme gibi işlemler yapılmamalıdır. İkinci okumada ise; ana ve yan düşünceler kesin olarak belirlenmeli ve satır altları çizilmelidir. Bütün parça-bütün yöntemindeki çalışmaları yerine getirmek iyi okumak demektir (Çelik, 2006).

Öz öğretimli öğrenciler, daha karmaşık öğrenme hedeflerine ulaşmak için, benzetimler vb. gibi eklemleme stratejilerini, not tutma, özetleme, ana hatları belirleme, bilgiyi şematize etme (bilgi haritasını çıkarma), bilgiyi tablolaştırma gibi örgütleme stratejilerini etkili olarak kullanabilmektedirler..

Eklemleme Stratejileri: Eklemleme stratejilerinden en önemlisi benzetimler kurmadır. Eklemleme stratejileri, eski ve yeni bilgiler arasında ilişkiler kurmayı sağlayan stratejilerdir. Benzetimler, yeni bilginin daha önceden bilinen eski bilgiyle yeni bilgiyi somut olarak açıklamamamıza yardım eder. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini bularak ilişkilerini kurmamızı ve yeni bilgiyi anlamamızı sağlar. Örneğin; su pompası ve kalp arasındaki benzetim ya da zihin işleyişi ile bilgisayar arasındaki benzetim gibi. Örneğin; “Okullar, fabrikalar gibidir. Öğrenciler fabrikanın ham maddeleridir. İşlemler yoluyla bu hammaddeler ürüne dönüştürülür. Fabrikanın ürünleri ise eğitilmiş bireylerdir.” Cümlesi benzetime örnek olarak verilebilir (Senemoğlu , 2002).

Anlamlandırmayı artıran stratejilerden eklemleme stratejisini burada tamamlayarak bir virgül koyuyoruz. Anlamlandırmayı artıran diğer stratejilere gelecek yazıda devam edilecektir. Yararlı olması dileğiyle saygılarımı sunuyorum.

KAYNAKÇA

Çelik, Ş. (2006, 11 01). ilkgenclik. 11 01, 2006 tarihinde www.egitim.com: http://www.egitim.com./ilkgenclik/0301/0301.1.dikkatedin.3.asp?BID=03 adresinden alındı

Hamilton, D. (2003). Sınavda Başarı. (F. Çamlıkaya, Çev.) Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi.

Kutlu, O., & Bozkurt, M. C. (2003). Okulda ve Sınavlarda Adım Adım Başarı. Konya: Çizgi Kitabevi.

Öztürk, B. (1995). Genel Öğrenme Stratejilerinin Öğrenciler Tarafından Kullanılma Durumları. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Senemoğlu , N. (2002). Gelişim Öğrenme ve öğretim, Kuramdan Uygulamaya. Ankara: Gazi Kitabevi.

Tay, B. (2002). İlköğretim 4. ve 5. Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersinde Sınıf Ortamında Kullandıkları Öğrenme Stratejileri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ulusoy, A., Güngör, A., Akyol, A. K., Subaşı, G., Üniver, G., & Koç, G. (2003). Gelişim ve Öğrenme (2 b.). Ankara: Anı Yayıncılık.

Daha önce öğrenme stratejileri üzerine bir yazı yayınlamıştık. O yazıda, öğrenme stratejisinin ne demek olduğu ve öğrenmeyi öğrenme konusunda açıklayıcı bilgiler verilmişti. Bu yazıda bu stratejilerden biri olan dikkat stratejileri ele alınarak bilgiler verilmeye çalışılacaktır. Konu yine öğrenmeyi öğrenme kavramı içinde değerlendirilecektir. Diğer stratejiler ilerleyen sayılarda değerlendirilecektir.

Öğrenmeyi öğrenme kavramı denilince, bir takım stratejiler ile geliştirilebilen, öğrenmenin miktarı ve etkililiğini vurgulayan bir kavram akla gelmektedir. Bu noktada öğrenmeyi öğrenme ile ilgili stratejiler karşımıza çıkmaktadır.

Bunlar (Ulusoy; Güngör; Akyol ve Diğerleri 2003);

  1. Dikkat stratejileri,
  2. Tekrar stratejileri,
  3. Anlamlandırmayı artıran stratejiler,
  4. Yürütücü biliş stratejileri,
  5. Geri getirmeyi (hatırlamayı) artırıcı stratejiler,
  6. Duyuşsal stratejiler

Öğrenmeyi öğrenmede önemli olan, öğrenen kişinin öğrenmenin doğasını bilmesi, kendi öğrenmesinin nasıl olduğunu keşfetmesi, yine kendi öğrenmesini izleyerek eksiklerini tespit etmesi ve bu eksiklikleri ortadan kaldıracak strateji, yöntem ve teknikleri geliştirmesidir. Her ne kadar öğrenme dendiğinde aklımıza okullar ve öğrenciler gelse de, öğrenme ve onunla ilgili her şey aslında bütün insanları ilgilendiren bir konu olduğu görülmektedir.

  1. Dikkat Stratejileri

Gagne’ye (1988) göre; çevreden gelen bilginin birey için gerekli olanlarının kısa süreli belleğe geçişini sağlayan en önemli süreç dikkattir. Bu nedenle öğretimde yerine getirilmesi gereken ilk işlev, öğrencinin dikkatini belirginleştirmek ve artırmaktır. Kendi kendine öğretim, öğrencinin birkaç dikkat stratejisinden birini benimsemesi ve nesnel öğrenen olmasına dayanır. Stratejik bir öğrenci, öğrenme oluşumunda amacını belirledikten sonra dikkat stratejilerinden en uygununu seçerek kullanır. Dikkat yöneltmede kullanılan stratejilerden biri, metindeki yazıların altını çizmektir. Anahtar sözcüklerin ve temel düşüncelerin altının çizilmesi, öğrenciler tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır (Subaşı, 2002).

Öğretim etkinliklerinin birincisi, öğrencinin dikkatini öğrenilecek konuya çekmektir. Kendi kendisinin öğrenmesini sağlayacak öğrenci, öğreneceği hedefe bağlı olarak, birçok dikkat çekme stratejisinden birini kullanarak dikkatini öğrenilecek hedef üstünde yoğunlaştırabilir. Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme öğrencinin dikkatini öğrenilecek bilgi üstünde yoğunlaştırma yollarından biridir. Altını Çizme, öğrencinin dikkatini önemli noktalarda toplamakla birlikte, bu stratejinin küçük yaşlarda etkili olarak kullanılamadığı gözlenmiştir (Senemoğlu 2002).

Anderson ve Armbruster’a (1984) göre, Altını çizme stratejisinin etkili olarak kullanılabilmesi için, önemli bilginin önemsizden ayırt edilmesi gereklidir. Küçük yaşlardaki çocukların önemli bilgiyi önemsiz bilgiden ayırt etmekte güçlük çekmeleri nedeniyle bu stratejiyi kendi kendilerine etkili olarak kullanamamaktadırlar. Öğrenmenin meydana gelmesi için, fiziksel olarak satırların altını çizme yeterli değildir. Çünkü önemli bilgiyi önemsizden ayırt etme, bilgiyi anlamayı gerektirir. Okuduğu metni anlayabilen birey ancak önemli bilgiyi seçerek altını çizebilir (Senemoğlu 2002).

Arends’e (1997) göre yazıların altını çizmenin yararları şunlardır; birincisi, yazıların altını çizme anahtar sözcükleri, temel düşünceleri fiziksel olarak yerleştirir, böylece gözden geçirme ve anımsama hızlı ve etkili gerçekleşir. İkincisi ise, yazıların altını çizerek seçme süreci, var olan bilgiyle yeni bilginin birleştirilmesine yardım eder (Ulusoy;Güngör; Akyol ve Diğerleri 2003).

Dikkati çekmede kullanılan bir diğer öğrenme ya da çalışma stratejisi de metin kenarına not almadır. Metin kenarına not alınan notlar, yuvarlak içine alınan bilinmeyen sözcükler, önemli fikri belirtmek üzere satırın yanına konan yıldızlar. Ayrıca anlaşılmayan ya da tutarlı olmayan cümlenin ya da paragrafın yanına konan soru işareti. Paragrafın yanına soru olarak sorulabileceğini belirtmek üzere konan işaretler, paragrafı özetleyen cümleyi gösteren işaretler. Bunun yanında benzerlik ve farklılıkları belirten notlar gibi işaret ve açıklamalar, öğrencinin dikkatini belirli noktalara yoğunlaştırmasını, önemli bilgi üstünde odaklaşmasını ve daha hızlı bir biçimde tekrar etmesini sağlamaktadır. Metnin yanına yazılan bu açıklama ve işaretler, öğrenci için bir bakıma ikinci okumada paragrafla ilgili bir organize edici bilgi niteliği de taşır.

Tablo. Metin Kenarına Alınan Not Ya da İşaret Türleri

Metin Kenarına Alınan Not ya da İşaret Türleri

Örnekler

  • Önemli bilgi tanımlamaları,
  • Bilinmeyen sözcükleri daire içine alma,
  • Önemli bilginin başına yıldız koyma.
  • Sorulabilecek muhtemel soruları işaretleme.
  • Anahtar fikirleri, nedenleri, sonuçları numaralandırma.
  • Yanıltıcı, karıştırıcı ifadelere ilişkin notlar.
  • Özet ifadeleri işaretleme.
  • Benzerlikleri not etme.
  • Derste, öğretmenin akademik işlevler için harcadığı zamana öğretmeye ayrılan zaman adı verilmektedir.
  • en az 11’i federal hükümetin tehlikeli casuslar listesinde bulunmaktadır.
  • **Sistemin yaşaması için dönüt şarttır.
  • Soru cümlesi;en uygun kira sözleşmesi nasıl yapılır?
  • Hava durumu, 1) Alçak basınç, 2) Yüksek basınçtan etkilenir.
  • ?? Tekrar etme stratejileri, özellikle kompleks stratejilerdir. Gerçekten mi???
  • Yeni öğretmenler, kariyerlerine en uygun zamanda göreve başladıklarından dolayı şanslılar.
  • Kilpatrick, öğrenmenin amaçlı olması gerektiğini vurgulamaktadır. Dewey’in görüşüne benzemekte!!!

Kaynak: Senemoğlu (2002, 564).

    Öğrenme miktarı ve kalitesi sınav başarısında son derece önemli rol oynamaktadır. Özellikle öğrencilerin öğrenmeyi öğrenme ve öğrenme stratejileri konusunda bilgilendirilmesi ve bu bilgileri günlük yaşamlarında kullanması son derece yararlı olacaktır. Gelecek sayılarda tekrar stratejileri ile öğrenme stratejilerine devam edilecektir. Yararlı olması dileğiyle…

İbrahim GÜNGÖR

KAYNAKÇA

  1. Ulusoy; Ayten; Abide Güngör; Aysel Köksal Akyol ve Diğerleri; Gelişim ve Öğrenme, İkinci Baskı, Anı Yayıncılık, Ankara, 2003.
  2. Subaşı, Güzin;Etkili Öğrenme Stratejileri,http://www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/146/subasi.htm. 30.08.2002.
  3. Senemoğlu, Nuray; Gelişim Öğrenme Ve Öğretim Kuramdan Uygulamaya, Gazi Kitabevi, Ankara, 2002.